Motorfietsen zijn slechter voor het milieu dan SUV’s

Auteur: , 70 Reacties

Je zou verwachten dat een lichte motorfiets milieuvriendelijker dan zo'n lomp zware SUV. Toch blijkt dat niet zo te zijn.

Een motorfiets is al snel twee keer zo zuinig als een auto en stoot dus ook veel minder CO2 uit. De vervuiling per kilometer blijkt echter tien keer zo groot te zijn voor een motorfiets dan voor een gemiddelde personenauto. In Californië rijden motorfietsen slechts 1% van het totaal aantal afgelegde kilometers, maar ze zorgen wel voor 10% van de vervuiling.

De reden hiervoor is dat motorfietsen grotere hoeveelheden stikstofoxide, koolwaterstoffen en CO uitstoten. Bij een moderne auto worden al deze stoffen met behulp van de katalysator omgezet, maar op een motor passen dit soort systemen niet. Ze zijn simpelweg te zwaar, te groot en worden te warm om een plek te krijgen op een gemiddelde motorfiets. Misschien een tipje voor Amsterdam: weer motorfietsen en pizzakoeriers op brommers en de luchtnormen zijn in the pocket. (via wired.com)



70 reacties

Mwa, niet zeuren.
Waarom nou een foto van motormuis in roze?
Wederom het bewijs dat er met oogkleppen op gekeken wordt naar milieuproblematiek. We lijken ons massaal gek te laten maken door de hetze die momenteel gericht is op de auto rijder.

Misschien een leuke analogie…zure regen hebben we ook nog steeds, maar daar hoor ik niemand meer over klagen? Zal dit dan ook ooit over waaien?
Gewoon een extra grote motor!
Ik denk dat er vooral wordt overdreven met “luchtnormen”.

Willen ze maagdelijke lucht, zoals die sinds de ijstijden niet meer heeft bestaan in onze contreien?
De Bataven en Oude Belgen stookten immers naar hartelust houten vuurtjes en de lucht was in bewoonde streken in de winter geheid onzuiverder dan nu langs de drukste snelweg.

Dat motorfietsen tegenwoordig allean al voor 10 % van de vervuiling zorgen zegt veel over hoe minimaal die vervuiling dan wel is…
Moto’s zitten nog maar aan Euro III normen, en dan nog.. Ook vanwege er, hier in België toch niet, geen motorkeuring is wordt er ook absoluut niet gekeken.

Maar toch.. :D
Ik heb een cat op m’n Burgman 650, dus…..
sorry, maar dit artikel is echt buitengewoon slecht. Katalysatoren zijn inderdaad later gekomen bij de motoren, maar ze zijn er inmiddels toch al wel zeker een jaar of 5.
Bmw boxer en viercilinder motoren worden al jaren geleverd met een geregelde 3 weg katalysator. Van de andere modellen weet ik dat zo gauw niet. Dus te warm, te zwaar, te duur en past niet, is dus niet waar.
@ed: Motormuizin bedoel je.
@Dotternetta: Dierenbeul!
Ontopic: Als de autoindustrie hun modellen zuiniger kan laten rijden, dan kan de motorenindustrie dat toch ook!? Oh ja, laten we dit tussen “ons Autoblogbezoekers” houden, want anders hebben mensen weer excuses om een SUV te kopen en dat willen we (in elk geval ik) niet. Toch?
Logisch en zeer aannemelijk.. ik zou er ook niet gek van op kijken als een caberateur Peugeootje uit ’89, waar er nog aardig wat van rondrijden, meer uitbraakt dan een Cayenne.
En om dan nog maar te zwijgen over diegene die een ander uitlatensysteem plaatsen waardoor die katalysator gewoon verdwijnt.. :P
Katalysatoren worden in toenemende mate toegepast op motorfietsen, dus…
@ wouter .. voeg dan ook ff het label ‘asobak’ toe :D
Milieuvervuilers!!
Eerst ons voorbij rijden in de files. En nu dit!!
Lekker blijven zwaaien naar elkaar!! Joehoe Hoeveel Co,2 stoot jij uit?
Dit is al heel oud nieuws…
Woohoow!

Ik was even bang dat mijn Yammie milieuvriendelijk was.

Dat mag natuurlijk niet.

*gaat zo maar een extra rondje motorrijden ipv autorijden*
Heerlijk dergelijke onderzoeken- Ze pakken een verondersteld gemiddelde van wat zij denken dat er aan motorfietsen rondrijdt en vergeten dan te kijken naar wat er sindsdien aan verbeterde motorfietsentechniek rondrijdt…
En dus worden de BMW’s verbeterde Hondablokken en al die andere tweewielige moderniteiten die wel degelijk in de hogere Euronormen meedraaien, achteloos niet meegerekend. Dus 10% My Ass…

Ik ga denk ik maar eens een volkomen onzinnig de plank misslaand onderzoek publiceren waarin ik verkondig dat de lucht eigenlijk het zwaarst wordt vervuild en CO2-belast door de keukens van gezinswoningen waar vegetarisch wordt gekookt. En dat doe ik dan op basis van het gegeven dat groenten koken op electrisch met sesamolie veel zwaarder vervuilt dan die mensen die vlees koken op gas met echte bakboter. Het zou verboden moeten worden!

…Kom nou toch op zeg…

…En ga dus nu niet heel bijdehand zeggen “Jandepandaman dat slaat echt nergens op wat je nou zegt”, want mijn enige reaktie is dan -Goed zo, dat klopt helemaal!!! Dan begrijp je dus nu ook wat ik vind van dit onderzoek over vervuilende motorfietsen…!
Beetje Generaliserend…

Op een degelijke nieuwe motorfiets zit al gauw een drie-weg katalysator. En de uitstoot van dit soort motorfietsen vallen binnen de Euro IV of misschien zelfs Euro V normen.

De uitstoot is daaruitvolgend letterlijk én in verhouding minder dan bij auto’s.

PUNT.
Ondertussen zijn al heel wat motoren en scooters met katalysatoren uitgerust hoor
cheese dippers
@ Zoef:

Klopt. Bovendien is de vervuiling van auto’s ook maar tien procent van de totale luchtvervuiling. Tien procent van tien procent is 1 procent. Dus 1 procent van totale vervuiling komt van motoren. Big deal.
klopt niet he!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

waardeloos bericht!
Wel erg kort door de bocht.
Motoren hebben vrijwel geen last van files en staan dus veel minder stationair te draaien. Botweg omdat je met een motor vrijwel overal gewoon lekker door kunt rijden wat je reistijd enorm verkort. Daarbij worden motoren vaak veel beter onderhouden en draaien de motoren veel efficienter dan bij veel (en vooral) oudere auto’s.

Om nou te zeggen dat motorfietsen slechter voor het milieu zijn dan SUV’s, zou je een gemiddeld beeld pakken van het dagelijks leven dan geloof ik daar zeker helemaal niets van.
@McHiel:

Ben jij een van die zielepoten die motorrijders hindert bij het tussen de auto’s doorrijden in files. Ik hoop ’t niet. Want dat vind ik wel zulk een kinderachtig gedrag… Ik kan niet rijden, dus mag jij het ook niet… We zouden allemaal zo slim moeten zijn om op de motor te stappen. Daarvan passen er meer op een weg omdat ze zo lekker klein zijn. Staan we ook niet zo op elkaar te wachten.
kansloos onderzoek!! straks moeten we nog door een filter schijten!!
hebben we echt niets beters te doen…
@ Piet: doe jij dat nog niet dan? Door een filter schijten? Vuile milieuvervuiler!
De gemiddelde motorrijder rijdt veel minder kilometers per jaar als de gemiddelde automobilist. Dan is de uitstoot per km misschien wel hoger, maar op het totaal is er niets aan de hand.
Onzinnige post derhalve, vooral omdat het gebaseerd is op cijfers van Californië.
He verd… Casper je bent me voor…- In wat voor land woon jij dat je dat nog niet moet, Piet?!?! Dan kom ik daar ook wonen- kan eindelijk dat stomme filter weer uit me broek…!
2jan & casper:
Ik betaal ieder jaar me eigen wezeloos aan schijt en riool recht!!(naast wegenbelasting). NEE ik schijt niet door een filter, en ik ben van plan een heel oude motorfiets te kopen waar heeel veel troep uitkomt.

Wanneer stopt dit zakkenvullend geleuter
Die motor van de foto zie ik best vaak rijden, staat hier in de buurt :)
En de vervuiling tijdens de fabricage vergeten we even????

En dat moderne motoren wél een katalysator hebben ook????

Kansloos om het zo te vergelijken
californie??? dat zijn die k.u.t. harleys dan waarschijnlijk.. ik schrik me altijd de pleuris als er weer zo’n kale accountant met buikje op zondag langs komt rijden.. hij mag even van zn ega.. je kan mij niet vertelen dat ze bij HD ook maar gedacht hebben aan een kat… flikkeren we die er gewoon uit… halen we de norm op onze sloffen..
Hoe denken jullie over scheepsdiesels en vliegtuigmotoren?
@mchiel, heb ik niet eens jouw spiegeltje eraf getrapt?
Neem gewoon een Boss Hoss ( een Harley met een V8 motor erin) of nog een maatje groter .. met een Viper motor V10 kijken wat die uitstoten! :)
@ik de dinges

Is orgaandonor niet een betere benaming voor jouw?
Persoonlijk erger ik mij niet aan leernichten op brommertjes die zich tussen auto’s door denken te moeten wringen, ongeacht of het past. Uiteindelijk blijven ze toch dood, raken een paar ledematen kwijt of belanden in een rolstoel. En het aloude spreekwoord zegt: wie het laatst lacht, lacht het best.
@ Rob USA,

Ik zag onlangs een filmpje op het net van een Amerikaans tuningbedrijf dat V8 motoren bedoeld voor de Nascar in motorfietsen bouwden.
Dat ging best lekker zo 800pk op 2 wielen. Zonder kat uiteraard :)
wtf…katalysator te zwaar en te groot….k heb op mn scootert zelfs één,
Wel erg opvallend dat één onderzoekje dat van geen kant deugt en met behulp van allerlei trucjes “aantoont” dat een Prius minder milieuvriendelijk is dan een Hummer zomaar voor zoete koek wordt aangenomen en wordt gebruikt in allerlei reacties om de Prius af te fakkelen. Dan komt er een onderzoek dat stelt dat motoren (en brommers… dat zijn immers kleine motoren) behoorlijk milieubelastend zijn en dan wordt het onderzoek afgefakkeld en onderuit gehaald…..

Kennelijk gaat het vooral om wat je wel wil horen/lezen en wat niet… de ontvanger bepaalt wat “waar” is of wat niet en niet de feiten…

Ook gloednieuwe motoren van Suzuki komen niet verder dan Euro 3… en dan hebben we het niet over alle motoren zonder katalysator.

Als je weet dat een moderne auto in de eerst 7km van de rit net zoveel uitstoot als in de 100km daarna (als je één rit maakt) alleen vanwege het feit dat de katalysator z’n werk nog niet kan doen door een te lage temperatuur…. dan kun je je voorstellen dat de verschillen ten opzichte van moderne auto’s toch wel vrij groot zijn…

Ook al is de impact van motoren op de totale uitstoot redelijk beperkt… waarom niet wat meer aandacht voor groepen “vervuilers” waar makkelijk veel % winst (dus niet in absolute getallen) te halen valt tegen beperkte investeringen/kosten? Lijkt me een betere besteding dan 5% besparing proberen te realiseren bij auto motoren die al 98% van de uitstoot “kwijt zijn….”
Het hele uitstoot verhaal is volgens mij ook niet echt van belang.

Ik denk dat we meer moeten focussen op het verbruik dan uitstoot, brandstofgebrek met bijbehorende brandstofprijzen is een veel groter probleem dan de lucht kwaliteit..
Wat een onzin. Dat gaat misschien op de voor de (oude) HD’s die daar veel rijden. Maar mijn Duc is netjes shoon hoor en draagt niet bij aan de file.
Ik denk dat de test wel klopt, alleen wordt het verkeerd geprojecteerd. In Europa zijn er restricties betreffende uitstoot en geluidsproductie. Eigenbouw motoren zijn bijna niet op de weg te krijgen. In het land waar oa de OCC is gevestigd, is er geen enkele richtlijn. “Ik heb nog een stuk rioolbuis over, flikker dat er maar op en verchroom het zodat het lijkt op een uitlaat..” lijkt eerder motto dan uitzondering als je kijkt naar bouwers als Arlen Ness ea. Bovendien gaat het dan vaak op 1700+cc V-twins die zijn afgeleid van een Harley uit 1937, dus ook niet heel up to date (carbs zijn ook gemeengoed). Mijn mening is dat een onderzoek in bijvoorbeeld Duitsland een veel beter beeld geeft dan dit huidige (en dan een gemiddelde, er rijden verhoudingsgewijs meer motoren rond van voor 2000 dan erna, vanwege de ‘hype’ begin jaren 90.)
Uit een recent onderzoek blijkt dat fietsen zeer vervuilend zijn. Op een fiets zit nl helemaal geen katalysator. Ik zal zorgen dat mijn zoon van 6 morgen aan de schandpaal wordt genageld, is hij nou helemaal gek geworden.
ik geloof hier niets van. Mijn motor is uitgerust met cat. en doet 1:24, ik geloof nooit dat een auto die 1:10 tot 1:15 loopt en inderdaad veel meer stationair draait milieuvriendelijker is dan dat. Laat iedereen een paar dagen per jaar de motor pakken (of nog beter; de fiets) en we hebben al de helft van de file- en milieuproblemen verholpen (althans het deel dat het vervoer voor z’n rekening neemt). Zodra het boven de 10 graden is, kun je die paar km best fietsen ;)

Buiten dat vind ik de hele discussie vrij overtrokken.
Tips voor Amsterdam:
Alle brommers, scooters en motorfietsen eruit
Alle taxi’s eruit
Alle stadsbussen eruit
Of alle toeristen eruit.

Moet je kijken hoe schoon de lucht wordt.
Uit recent onderzoek is gebleken dat mensen behoorlijk veel CO2 uitademen en uitruften- Procentueel gezien over het materiaal waaruit mensen, auto’s of motorfietsen gezien eigenlijk nog het meest.

—- Iedereen voortaan uitademen en ruften door een catalysator op straffe van jaren gevangenisstraf in luchtdichte iso-cellen of een boete gelijkstaand aan minstens 6 hectare nieuw bos…!
Dan zal ik als milieu-bewust persoon maar direct een Hummer H-1’tje aanschaffen, en mijn CBR600RR verkopen!
Heb ik een aantal weken geleden ook gehoord op de radio. Bleek uiteindelijk over 2-takt bromfietsen te gaan en heeft dus eigelijk niets te maken met zware motoren.
Jeroen Geraerts
Quasi elke nieuwe motorfiets is voorzien van
-katalysator
-pispijpen waardoor een boormachine meer lawaai maakt

Eerste wat je doet is die onzin er natuurlijk af slopen en een mooi full open setje monteren, zodat de vierwiel-debielen je wat horen aankomen tijdens files. Anders rijd de GSM-in-SUV mongool je toch vierkant overhoop omdat zijn X5 nu eenmaal geen werkende spiegels of pinkers heeft.
Wat een onzin nieuwsbericht… alle motoren die nieuw worden geproduceerd hebben een cat enz….
@ elcaminokid; blij dat jij beter hebt opgelet dan de topicstarter! Weer een discussiepuntje minder.
Dat brommers meer vervuilen wisten we al, maar dat geeft niet.
volgens mij heeft de schrijver van dit blog nog nooit een motor van dichtbij gezien, 99% van de motoren (zelfs de hypersports) worden al jaren gewoon met drieweg katalysator verkocht, moderne ecu’s, maximale verbranding, etc etc

durf het zelfs aan dat een motor op milieugebied met de verbrandingsmotor een stuk verder is dan de gemiddelde autofabrikant.

mijn bmw is 14 jaar oud, met geregelde 3 weg katalysator!
@jolle: kennelijk is schoon en schoon niet hetzelfde….. waarom zou Suzuki anders in hun eigen info vol trots neerzetten dat hun motoren aan de Euro 3 norm voldoen terwijl ze schoner zouden zijn dan de automotoren?

Oftewel beter zorgen dat je de feiten op een rijtje hebt voordat je iemand ander verwijt niet op de hoogte te zijn….
alle in nederland geleverde motoren op dit moment voeldoen tenminste aan euro3, de japanse motoren liepen idd iets achter een paar jaar terug maar de europesche en amerikaanse motoren lopen al jaren voorop.
@jolle: goh…. laat ik nou denken dat alle auto’s die sinds 2005 worden verkocht al aan de Euro4 normen moeten voldoen….. Dat is een halvering van de uitstoot ten opzichte van Euro3….. Dan zouden motoren dus al 2 keer zoveel kilometers per liter brandstof moeten kunnen rijden om op dezelfde uitstoot te komen… Heel erg veel motoren die 30km per liter halen zijn er niet volgens mij……
een gemiddelde motor rijd idd op ongeveer de helft van de brandstof van een gemiddelde auto bij dezelfde rijstijl, en vaak zelfs beter.

met mijn auto plof ik er één op tien doorheen op weg naar mijn werk (een nieuwe volkswagen touran 1,4tsi) en met mijn r1100r doe ik dat met 1 op 25.
Tja…. alleen is 1 op 10 niet gemiddeld en 1 op 25 voor een motor ook niet…. zuiniger dan 1 op 20 dat halen de meeste mensen met een vlotte 600cc motor niet (volgens eigen zeggen)…
Weer zo’n vreselijk stompzinnige #[email protected]$hommel van een reporter die een verdraaid verhaal geeft op basis van halve waarheden. Veel motoren worden tegenwoordig al met katalysator uitgevoerd. En als je een verbruik van 1 op 6 van een SUV gaat vergelijken met 1 op 17 van een gemiddelde motor, dan kan er misschien per liter brandstof wel meer schadelijke gassen worden uitgestoten, maar per gereden kilometer valt dat nog in het niet bij die PC Hooft-traktoren.
ach ja, leuk om te lezen dat de meesten niet weten waar ze het over hebben.

De blog klopt gewoon. Reden: in de VS hoeven motoren geen kat te hebben. Dit in tegenstelling to europa.

@woody, motoren hoeven in europa slechts aan de euro3 norm te voldoen, dat is een regel die door de EU voorgeschreven wordt en het betekent niet dat ze niet aan de euro4 norm kunnen voldoen.

De japanse motoren voldoen aan de euro3 norm zonder lambdasonde(dus geen geregelde kat) en zijn dus in de basis veel schoner dan de gemiddelde automotor.
ooowww en nog veel belangrijker

de katalysator regelt de uitstoot van nox, hc, en niet van de co2.

co2 heeft direct te maken met brandstofverbruik, dus zonder kat ben je lichter en lichter betekent lager verbruik dus minder co2 uitstoot.
Naast brandstof zijn er nog meer zaken die het mileu vervuilen:
Materialen
Energie verbrouw voor bouw
accu zuren
Motor olie, remolie
Wedden dat de SUV toch slechter is voor met mileu
Wat een bullshit dit artikel….Met mijn motor (1300 cc 4-cyl, mét cat) haal ik met gemak de 1: 21 en dan hoef ik de gashendel nog niet eens met een echt fluwelen handschoentje te bedienen. En daar ga je een vergelijk mee maken met 1:6 slurpende SUV-Asobakken die ook nog eens minimaal het dubbele aantal cc’s hebben ? Ik heb geen universitaire graad, maar je hoeft echt geen rekenwonder te zijn om te kunnen stellen dat met dit “onderzoek” de plank volledig misgeslagen wordt. En dat er gesteld wordt dat in Californie de motoren zo verschrikkelijk veel vervuiling veroorzaken raakt naar mijn idee ook kant noch wal want uit eigen observatie en ervaring kan ik zeggen dat alle amerikaanse motoren die hier in nederland grijs zijn geimporteerd (en dat zijn er in de 80-er en 90-er jaren héél veel geweest) door de fabriek ontzettend arm zijn afgesteld en zijn voorzien van dichtgegoten luchtregelschroeven op de carburateurs waardoor er niets (rijker, dus milieuvervuilender) meer valt af te stellen.. (Hier heb ik het natuurlijk over carburateur-machines van pakweg de bouwjaren 19982-1999)
Deze machines rijden dus bijzonder milieuvriendelijk. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat zowel het onderzoek als het artikel door mensen zijn opgesteld die ’s morgens in de file naar hun werk stiekem wensen dat ze ooit ook maar een motorrijbewijs hadden gehaald. Wat dus weer heel veel zegt over deze mensen en hun motieven. In dit land hebben we meer van dit soort mensen, de ex-directeur van Veilig Verkeer Nederland (nu 3-VO) bijvoorbeeld, dat is ook zo’n mongeaul die nu en dan met volkomen uit de lucht gegrepen idioterie over motoren en motorrijders naar de landelijke pers stapt, die op hun beurt (niet gehinderd door ook maar enige kennis van zaken) het klakkeloos overneemt. Ik vind dat aan deze mensen een ongelofelijk hoge milieuheffing moet worden opgelegd omdat ze verschrikkelijk mediageil zijn en het regelmatig presteren met bullshitverhalen in de krant en/of tijdschriften te komen en dus daardoor verantwoordelijk zijn voor veel papierverspilling. Wat denk je wel niet dat aan bomen kost ! Verplichte kaakklem voor die lui, en deporteren naar Rottumerplaat.
R.Spruitenburg
Getoonde motor suzuki gsr600…met kat dus…
Gebruikt bij normaal gebruik 4 maal minder dan een suv…
Ga je wat meer gas geven…dus ook met de suv…word het verschil alleen maar groter in het voordeel van de suzuki…

Jammer dat somige automoblisten en motorrijders zo tegenover elkaar staan.
Van elk type voertuig hen je asorijders, big deal…

Dat milieu gezeik is alleen om ons allemaal weer wat verder uit te wringen…

Grtzz…een Suzuki rijder.
Overigens, voor degenen die het nog niet wisten.
CO2 is een hoax…..
Dat wordt nauwelijks veroorzaakt door de mens, opgeteld draagt de mens ongeveer 5% bij.
De massa komt uit de Oceanen… > 50% !!!!

En raad eens hoe dat komt… Door de opwarming van de aarde !
Dat betekent zoveel als dat oorzaak en gevolg door de volstrekt non-milieukundige Al Gore is omgewisseld….
Zie de artikelen van Svensmark, over Kosmisch Klimaat in de Natuurwetenschap en Techniek en de film The Global Warming Swindle.

Caroline
Gezeik van de bovenste plank!
De meeste moderne motorfietsen hebben een perfecte verbranding…en de merken met CAT hebben zelf nog meer voordeel in het schoon rijden.
De meeste auto’s kunnen de katalysator niet eens benutten omdat de ritten te kort zijn en voor de zware auto’s met 2500 cc en meer is de snelheid op ons wegennet te laag ligt voor een optimale fik in de pijp en dus in de categorie supervervuiler zullen vallen.
Dan nog maar niet te spreken over die +/- 100 uur file p/mnd waar iedereen rustig zijn tuffie laat pruttelen en wat dacht je van die club dieselrijder waarvan volgens mij de helft zo de oven in kan vanwege het nooit kunnen halen van de juiste ROETwaarde die toch al in een verkapte meetmethode van de APK is gegoten.
De euroinkomstvoordelen zullen ongeacht de uitkomst altijd bovenaan blijven staan en dus worden bevoordeeld

Een motorrijder in hart en klieren
Ik weet niet over welke motoren het ze hier hebben maar ik heb 2 motoren die allebei zijn voorzien van een cat.
Lang leve de oldtimer regeling, de enige manier om nog een beetje het auto en motorrijden nog een beetje betaalbaar te houden voor de student! Overheid moet eens stoppen met janken… Zolang heel het kabinet in dure, lees “zeer milieuonvriendelijke”, auto’s rijd, moeten ze niet janken over de burgers!!
Gelukkig is de slaolie nog accijnsvrij :P
@ Anton,
Het is (volgens mij) de overheid niet, maar die adviserende types waarvan wij er in nederland abnormaal veel van hebben en uit verveling onder een hoek van 60 graden de meest vervelende en nietszeggende maar wel het meest opbrengende ideeën verzinnen , die klakkeloos word overgenomen door de overheid met in de ogen ( money!..lots of euros :-) )
Nederland een klein maar bureaucratisch land waarbinnen je je nog net kan bewegen

Dit is dus volgens mij de realiteit benaderende mening van mij.
Mijn god, is die egotripper van een Peter Geelhoed hier ook al bezig met zijn motorfrustraties??

slecht gefundeerd jankartikeltje dit. Doe eerst eens fatsoenlijk ondrzoek voor ej wat neerkwakt.

Geef een reactie:

Je moet ingelogd zijn om reacties te posten, registreren kan HIER (ook via Facebook).