Waarom jij moet afremmen voor wegwerkzaamheden waar niet gewerkt wordt

Niemand aan het werk, behalve de politie dan

Het is voor iedere automobilist die een beetje van doorrijden houdt een herkenbaar tafereel. Je zoeft over de snelweg, ziet borden met 70 of 90 km/u, kilometers aan pionnen en versmalde rijstroken… maar geen kraan, geen bouwvakker en geen spoor van enige activiteit. Toch ga jij van het gas af want jij weet dat die verdekt opgestelde agent met camera verderop klaar staat om jouw goede humeur in te ruilen voor een envelop op de mat.

De politie kondigt aan dat er extra gecontroleerd gaat worden bij wegwerkzaamheden. En eerlijk is eerlijk: dat is ook helemaal niet zo gek. Wegwerkers lopen risico, rijstroken zijn smaller en tijdelijke verkeerssituaties zorgen aantoonbaar voor meer ongevallen. Vanuit veiligheidsoogpunt is handhaving dus prima te verdedigen.

Maar wat dan als er niets gebeurt?

Maar dan komen we bij het struikelpunt: wat dan als er niet gewerkt wordt? Wat als er overal snelheidsverlagingen en knipperende lampjes zijn, maar niemand op de werkvloer? Kunnen we dan niet gewoon doorrijden?

Of de rest van Nederland er ook zo naar kijkt, weet ik niet. Maar ik vraag me toch telkens af als ik langzaam voorbij zo’n afzetting sukkel: “waarom zou ik mijn snelheid dan minderen als er toch niets gebeurt?”

Veel wegafzettingen blijven 24 uur per dag staan, ook ’s nachts en in het weekend. Soms wekenlang. Juridisch mag dat allemaal, maar het effect is funest voor het draagvlak. Bestuurders zien lege bouwplaatsen en concluderen al snel dat de snelheidslimiet ‘theoretisch’ is. Totdat er wél handhaving is, uiteraard.

Wat zegt Rijkswaterstaat hierover?

Om hier een beetje duidelijkheid over te creëren, besloot ik contact op te nemen met Rijkswaterstaat. Hun antwoord had ik kunnen raden: een lagere snelheid is er volgens hen natuurlijk nooit voor de lol.

Het kan zo zijn dat er onder de weg wordt gewerkt, of dat de constructie van het wegdek nog niet geschikt is voor hogere snelheden. Ook trillingen, veroorzaakt door sneller verkeer, kunnen een risico vormen voor werkzaamheden die niet direct zichtbaar zijn. Volgens Rijkswaterstaat is er dus “altijd wel iets aan de hand”. De aanwijzingen op (matrix)borden zijn daarbij altijd leidend, ongeacht wat je op dat moment langs de weg ziet.

Dat werkzaamheden soms lange tijd stil lijken te liggen, heeft volgens Rijkswaterstaat meerdere oorzaken. Voordat er daadwerkelijk gewerkt kan worden, moeten eerst alle verkeersmaatregelen geplaatst zijn en moet het wegvak worden vrijgegeven. Dat proces kost tijd. Ook tijdens de werkzaamheden kan het nodig zijn om tijdelijk te wachten tot de volgende stap gezet kan worden, bijvoorbeeld vanwege veiligheid, techniek of externe factoren. In die gevallen blijven de afzettingen staan en worden ze niet tussentijds weggehaald.

Maar kan het dan niet dynamischer?

De vraag of snelheidsbeperkingen niet dynamischer kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld alleen tijdens actieve werkzaamheden, begrijpt Rijkswaterstaat gelukkig goed. Tegelijkertijd wijzen ze op de enorme onderhoudsopgave waar Nederland de komende jaren voor staat. Weggebruikers zullen daar onvermijdelijk hinder van ondervinden. Er wordt gezocht naar manieren om die hinder te beperken, maar altijd onder de voorwaarde dat de situatie veilig blijft voor zowel wegwerkers als weggebruikers.

Bij de planning van werkzaamheden wordt bovendien ook rekening gehouden met spitsuren en verkeersdrukte. Volgens Rijkswaterstaat stemt zij projecten af met andere wegbeheerders en met ProRail, om te zorgen dat regio’s gewoon bereikbaar blijven. Daarbij spelen ook praktische factoren een rol, zoals de beschikbaarheid van aannemers, vakantieperiodes, andere werkzaamheden in de omgeving en de weersomstandigheden. Al die elementen samen bepalen wanneer en hoe werkzaamheden worden uitgevoerd.

Opvallend is wel dat Rijkswaterstaat expliciet stelt dat lagere snelheden niets te maken hebben met aansprakelijkheid of ‘regels om de regels’. Het gaat volgens hen echt uitsluitend om iedereen z’n veiligheid.

Handhaving tussen begrip en irritatie

De controles bij wegwerkzaamheden worden uitgevoerd door de politie, vaak in overleg met het Openbaar Ministerie. Voor hen is de situatie natuurlijk glashelder: zolang de borden en afzettingen er staan, gelden die regels. Of er zichtbaar gewerkt wordt, maakt geen reet uit. Rij jij te hard? Dan krijg je een prent. Regels zijn regels.

En precies daar ontstaat een beetje spanning. Want waar de handhaver uitgaat van veiligheid, kijkt de automobilist naar wat hij daadwerkelijk ziet, bijvoorbeeld een wegafzetting waar niets gebeurt. Als beleid iets anders vertelt dan jouw ogen, wordt het lastig om het nog serieus te nemen. En hoe minder jij de regels serieus neemt, hoe meer erop gehandhaafd moet worden. Een vicieuze cirkel dus, met flitsers als smeerolie.

Conclusie

Waarom zou je dus af moeten remmen voor wegwerkzaamheden als je niemand aan het werk ziet? Uiteindelijk draait het om ieder z’n veiligheid en gebeurt er achter de schermen mogelijk meer dan je zou denken, ook al lijkt het van niet. Het maakt eigenlijk ook allemaal niet zo veel uit want zolang het OM wegwerkzaamheden als risicogebied ziet, blijft de politie gewoon controleren, en krijg jij gewoon een boete als jij je niet aan de regels houdt. Punt.