Alu hoed: saboteerden Big Oil en GM de EV?

Auteur: , 44 Reacties

De strijd van twee koene ridders tegen de komst van saaie auto's zonder broemgeluiden.

jaknikker

De opmars van EV’s is inmiddels niet meer te stuiten, zo lijkt het. Als je de wereld wil laten zien dat je extreem progressief, modern en ruimdenkend bent, heb je eigenlijk twee opties. Je kan op een boot gaan staan met allemaal mensen gekleed in roze naast je, of je kan zo’n zoemende EV voor je deur zetten. Velen kiezen er, al dan niet geprikkeld door wat belastingvoordeeltjes van de staat, voor om het laatste te doen. Maar stiekem is de EV helemaal niet zo modern.

Wist je bijvoorbeeld dat in 1900, luttele jaren na de uitvinding van de auto, liefst 28 procent van alle auto’s op de Amerikaanse wegen elektrisch waren? En dat zonder subsidie, tax credits of wat dan ook. Dat het uiteindelijk niks werd met de EV, had veel te maken met factoren die nu nog als bottlenecks gelden voor de definitieve doorbraak van het elektrogebakje. De range was namelijk magertjes en vooral toen de massaproductie van auto’s met verbrandingsmotor op gang kwam, waren die veel goedkoper en handiger om te runnen. De markt had gesproken: die zoom-zoom wagentjes wilden we niet meer, liever een T-Ford.

In de decennia die volgden, werden er nog wel pogingen gedaan om de EV terug te brengen, maar die pogingen kwamen nooit van de grond. In 1990 ontstond er echter nieuwe hoop voor de EV in de Amerikaanse staat die draait op hoop; Californië. Nog voordat Terminator 2 in de bioscoop verscheen, besloot men in The Golden State al dat vanaf 2003 tien procent van alle verkochte auto’s geen uitstoot meer mochten hebben. Dit stond allemaal netjes beschreven in de California Clean Air Act.

Voor de Amerikaanse autofabrikanten vormde dit een forse uitdaging. Eentje waar ze bovendien niet op zaten te wachten. Amerika is in hoge mate een autarkie en ook voor de autofabrikanten is de thuismarkt erg belangrijk. Nu is Californië natuurlijk maar één van de vijftig staten die Amerika vormen, maar helaas voor ‘the big three’ wel een belangrijke. Er wonen relatief veel mensen, er zit veel geld én de staat is voor veel andere staten cultureel/politiek een lichtend voorbeeld. Voordat je het weet breidt zo’n schoon voorbeeld zich als een olievlek uit over de hele Amerikaanse landkaart. Als benzinehoofd wil je een dergelijke ramp natuurlijk voorkomen, dat spreekt.

De meest aangewezen partij om het laatste te bewerkstelligen was General Motors. Samen met Firestone en Standard Oil had The General namelijk al eerder met dit bijltje gehakt. In de jaren ’30 kochten deze drie partijen onder de naam National City Lines ettelijke elektrische trams op door het hele land, om ze te vervangen met bussen die -uiteraard- reden op fossiele brandstof. Goed voor GM, goed voor Firestone en goed voor Big Oil. Oh ja, ook goed voor het volk natuurlijk. Dat laatste was althans de manier waarop de hele exercitie ‘verkocht’ werd.

GM startte al snel met nieuw ragfijn spel, toegespitst op de modernere wereld. Je simpelweg uit de problemen kopen was nog altijd onderdeel van de aanpak, waarover later meer. Dat alleen zou echter te doorzichtig zijn, te cynisch ogen voor het volk. Dus ontstond er een nog beter plan: GM ging een EV ontwikkelen, maar die tegelijkertijd meteen sabotteren. Tenminste, GM zelf ontkent dit natuurlijk, doch dit is de mening van een bepaalde groep mensen. Je zou ze kunnen afdoen als klimaatgekkies, maar in dit geval duiden bepaalde feiten wel degelijk op dubbele motieven bij GM.

Collega @willeme heeft dit onderwerp al eerder aangestipt in zijn special over de EV-1, het eindproduct van GM’s EV projectje. Op verschillende manieren kreeg de EV-1 te maken met friendly fire. De auto kon alleen geleased worden, er waren door GM gefinancierde reclamespotjes met een negatieve insteek jegens EV’s en uiteindelijk werden bijna alle auto’s -onder hevig protest- zelfs vernietigd. Naast GM deed ook big oil een duit in het zakje: lobbygroepen van de olie industrie deden zich voor als consumentenorganisatie teneinde publieke gelden niet naar infrastructuur voor EV’s te laten gaan, een praktijk bekend als astroturfing.

Dit artikel spitst zich echter vooral toe op patent US6969567, voor ‘a rechargeable multi-cell battery including a plurality of electrochemical cells‘. Het patent kwam medio jaren ’90 in handen van GM en werd later verkocht aan Texaco (dat daarna overgenomen werd door Chevron). Een patent begint echter met een uitvinder, of in dit geval twee uitvinders. Zij luister(d)en naar de namen Masahiko Oshitani respectievelijk Stanford Ovshinsky.

Ovshinsky had een bedrijfje genaamd Ovonics Battery Company, wat geldt als een pionier op het gebied van de nikkel-metaalhydride (NiMH) accu. Probleem was alleen; de drie grote Amerikaanse autofabrikanten hadden Ovonics geholpen met het ontwikkelen van de accu door in de vorm van het US Auto Battery Consortium (USABC) een toelage van de staat te matchen. Zodoende klaagden ze Ovonics dan ook aan toen het batterijen leverde aan Solectria, een Amerikaanse EV startup dat de Solectria Sunrise (op GM basis en aanzienlijk minder spannend dan een Tequilla Sunrise) wilde maken. In 1994 kocht GM een meerderheidsaandeel in Ovonics Battery Company en daarmee kreeg het de relevante patenten ook in handen. Prompt installeerde de grote moloch vervolgens John Williams, een felle criticaster van alles wat te maken heeft met de Californische uitstootnormen, als leider van Ovonics.

Niet verrassend deed Ovonics in de jaren die volgden dan ook weinig aan de promotie van haar eigen product. In de tweede serie van GM EV-1’s werden de ouderwetse loodaccu’s weliswaar vervangen door NiMH’s met een veel grotere range, maar zoals gezegd werden niet veel later alle EV-1’s gesloopt. De officiële reden hiervoor: volgens GM was aangetoond dat het volk niet zat te wachten op EV’s en dat EV’s ook niet winstgevend op de markt gebracht konden worden. De echte reden was waarschijnlijk dat grote druk van verschillende partijen op de Californische overheid inmiddels geresulteerd had in het cancellen van de wet die vereiste dat tien procent van de verkochte auto’s uitstootloos moest zijn. GM kon zich dus weer concentreren op het verkopen van uiterst winstgevende Hummer H2’s.

In 2001 kwam GM Ovonics effectief in handen van Texaco en enkele jaren later werd het hernoemd tot ‘Cobasys’, een joint venture tussen ChevronTexaco en het nu Energy Conversion Devices (ECD) Ovonics geheten bedrijf van Ovshinsky. Klinkt veelbelovend, maar de dagelijkse praktijk van het bedrijf veranderde niet. ChevronTexaco behield het recht om de verkoop van NiMH’s aan klanten te vetoën. Tevens werden er überhaupt forse barrières opgeworden voor potentiële klanten: die moesten namelijk flinke aantallen afnemen voordat ECD Ovonics überhaupt wilde na gaan denken over levering. Zo’n flinke aantallen dat dit voor de meeste partijen niet te doen was. En als er dan een serieuze partij aanklopte die hier wel aan voldeed, zoals Mercedes dat in 2008 een hybride versie van de ML wilde maken, werd de deal uiteindelijk alsnog afgeketst.

Voor zijn dood in 2012 liet Ovshinksy tijdens een interview met The Economist uiteindelijk dit optekenen over de hele kwestie:

I think we at ECD made a mistake of having a joint venture with an oil company, frankly speaking. And I think it’s not a good idea to go into business with somebody whose strategies would put you out of business, rather than building the business.

Het patent is, mits de informatie van Google klopt, dezer dagen nog altijd in handen van CHEVRONTEXACO TECHNOLOGY VENTURES LLC, tot 21 januari 2020. Het is inmiddels wellicht wel wat minder relevant geworden, sinds de industrie een definitieve keuze gemaakt heeft voor de lithium-ion-accu.

Rick Wagoner, voormalig topman van GM, zou later aangeven dat het tegenwerken van de doorontwikkeling van de EV-1 de grootste fout is die hij als CEO van GM gemaakt heeft. De man kan het weten, want hij stond aan het roer toen GM tijdens het uitbreken van de economische crisis van tien jaar geleden in feite failliet ging. Toch was het onderdrukken van de NiMH batterij in op zichzelf een vrij succesvol een-tweetje tussen de grote autofabrikanten en Big Oil. Jammer alleen dat ze Tesla niet hebben kunnen afstoppen. Oh no he didn’t!

Autoblog top tip: extra interesse in het onderwerp? Check dan de docu ‘Who killed the electric car?’



44 reacties

In de boreale wereld van tegenwoordig zijn het de groenen die de verbrandingsmotor de nek zullen omdraaien, ik hoop van ganser harte dat het hun niet gaat lukken!!!
@raoufff: nieuwe woordje geleerd afgelopen week? Echter heb je niet goed opgezocht wat de betekenis is, of pas je het bijzonder vreemd toe.
@raoufff: mwah, het is belangrijker dat de inwoners van de planeet niet worden verjaagd door klimaatverandering dan dat autoliefhebbers de verbrandingsmotor houden. In ieder geval in nieuwe auto’s.
@raoufff: kom op, je bent aan het trollen of niet?
@jaapiyo; “precies” om 7 uur weer een blogartikel?

Sorry, viel me op ;-)
@ffw88: dat is tegen onze policy inderdaad maar ik vond het wel tof om het een keer wat anders te doen.
Jammer genoeg was de Boycot niet succesvol genoeg en hebben we nu allemaal van die stekkerauto’s.
@ghost: met boycot bedoelde ik natuurlijk sabotage..
@ghost: allemaal?
@pomoek: met allemaal doel ik niet op de bezitters maar op die verschillende types EV’s. Allemaal EV’s.
Is dat een vraag?
Die opmerking “Alu Hoedje” begrijp ik niet maar zie ik regelmatig voorbij komen bij Autoblog. Slaat dit op die scenes uit de waargebeurde film Signs met Mel Gibson?
Persoonlijk verwacht ik dat waterstofauto’s de uiteindelijke gekozen oplossing zal zijn voor de aanstaande milieu apocalypse. Waterstof is het meest voorkomende element in het universum kort gevolgd door stupiditeit en kortzichtigheid.
@iphonistvongates: lmgtfy: “Sommige mensen dragen deze hoedjes omdat zij geloven dat daarmee de hersenen als in een soort kooi van Faraday worden beschermd tegen invloeden van elektromagnetische velden, gedachtenlezen of gedachtenbeheersing.

Het principe van het dragen van aluminium hoedjes tegen zulke bedreigingen is een populair stereotype geworden: het woord wordt geassocieerd met mensen die geloven in complottheorieën of die paranoïde zijn. Deze mensen worden zelf ook gekscherend Aluhoedjes genoemd.”
@iphonistvongates: ik verwacht helemaal niks van waterstof-aangedreven auto’s. En wel om de simpele reden dat de veiligheid hiermee een behoorlijke issue is. Als je ziet hoe krampachtig onze overheid al doet met lpg (tank-)installaties, dan is het breed uitrollen van een waterstof distributienetwerk gerust een utopie te noemen. In theorie is het prachtig spul, maar in de praktijk zitten er gigantische haken en ogen aan.

Even om een vergelijk te illustreren: waterstof verhoudt zich tot lpg als thinner tot slaolie. Waterstof is het kleinste atoom wat we kennen, dus een gesloten waterstofsysteem in een auto zal nooit ‘lekdicht’ zijn. Om een beetje efficiënte aandrijving te hebben, moet je waterstof comprimeren in een tank tot pak-em-beet 350-400 bar (lpg: 10 bar), of simpelweg accepteren dat je genoegen neemt met een actieradius van een elektrische auto van 25 jaar geleden. De extreem lichte ontvlambaarheid maakt, dat bij calamiteiten de risico’s op brand aanzienlijk groter zijn dan bij welke andere brandstof ook – inclusief lpg.
Who killed the electric car is vrij eenvoudig terug te vinden op YouTube, enkel dan wel in meerdere delen geknipt: https://www.youtube.com/watch?v=bTHsTCBxDM8&list=PL92488D74E3B73F66

Als je deze in één keer in z’n geheel wil zien is-tie ook wel via de betere torrent client te vinden. Rechtstreeks verwijzen mag niet, maar via een andere zoekmachine dan die van Google kom je een eind
Kom op mensen en Autoblog. Lees u eens echt zelf in voordat u blaat over naderende apocalyptische doembeelden. Fossiel heeft bovenal veel goeds gebracht en dat doet het nog steeds, en zal het hopelijk binnenkort ook voor veel derde wereld landen brengen. Het gaat beter en beter met de wereld, juist dankzij fossiel. Natuurlijk zijn er, zoals altijd, soms negatieve secundaire effecten (CO2 hoort daar overigens niet bij) , maar grosso modo is de wereld beter af met fossiel. En als u nu nee schreeuwt, sorry, maar dan snapt u niet wat de fundamenten zijn van welvaart en milieubewustzijn. Alle komplot theorieën mag u loslaten op de wereld, maar de balk in uw oog is dan de groene kerk die politiek in het rijke westen juist de desinformatie doet bloeien. Ik weet, schreeuwende in de woestijn hier, dus in de wereld van de meerderheid in nl een debiel, maar mocht u eens buiten Europa komen, en fundamentele natuurkunde kennis onder uw pet hebben, dan weet u dat kernenergie het enige reële alternatief is voor fossiel, en de huidige generatie van elec mobiliteit juist veel milieuvervuilender is dan de fossiele auto’s. Maar u kunt ook in uw dichtgetikte NPO wereld blijven hangen en denken dat subsidie de natuurwetten kan buigen. Blijft verbazingwekkend dat zelfs op een autoblog allemaal mensen zitten die de maakbare communisten wereld aanhangen. Zelfs in de redactie.
En nu volgt de lawine van zombies met 97% procent en de groene kerk heeft gelijk. Have a ball.
@waterisnat: ik denk dat veel lezers het wel vermakelijk vinden dat ik dit commentaar van je krijg 🙊.
@jaapiyo: zonder meer, gij linksche milieuridder!?
Ja en @waterisnat ..
@waterisnat: Nou zo’n Tesla probeert wel de natuurwetten te breken ja, als zo’n bak accu’s in 3 seconden naar de 100 knalt :P

Je kan vinden wat je wil, maar het is straks een puur economische keuze voor de EV omdat die gewoon goedkoper gaat zijn in totaal. En stiller en sneller is.
Er komt een punt waarop je gaat denken, waarom zou ik nog zo’n 4 cilinder kopen als dat ook allemaal soepeler stiller en sneller kan en goedkoper is. Nu is dat al bijna als je total cost of ownership neemt. Dan gaan subsidies dus ook wegvallen en die zijn er al nauwelijks voor de particulier.

Dus de groene kerk of andere milieu argumenten gaan verdwijnen, dat gaat niet meer de reden zijn om zo’n EV te kopen. De portomonnee zal regeren.

En de steden en dorpen zullen hun rust weer terug krijgen zoals 150 jaar terug toen er niet de hele tijd herriemakers door de straat reden. Al maakt dit naast de snelweg natuurlijk niet uit.
@fanboy: lol, ik ben het redelijk met je eens hoor. Maar 150 jaar geleden liepen steden en dorpen vol met paarden. En dat maakt toch echt veeeeeeel meer geluid dan een autootje.
@lekbak: Ha misschien heb ik het wat geromantiseerd. En niet nagedacht over de paardenschijt :D
Denk vooral die karrewielen lawaai maakten. Hoe dan ook, auto’s domineren nu wel de steden, en heb je gewoon veel hoofdwegen die zorgen dat er altijd achtergrond geluid is. Niet persee een probleem, totdat je de rust merkt als zo’n grote weg tijdelijk dicht is.
@fanboy: hoeven beste fanboy. Zelfs zonder hoefijzers maken die een klereherrie, maar ze hadden ook 150 jaar geleden al hoefijzers en verharde wegen. Hoor je straten verderop al aankomen.

Overigens was destijds een heel geldig en veel gebruikt argument voor de automobiel dat de steden er veel schoner van werden. Vroeger lag altijd overal stront en stonden stinkende dampende paarden. Toen de auto kwam werden steden een stuk leefbaarder.
@lekbak: Ja mee eens.

Zowel dieren (ook vee) uit de stad als ook weg met het open riool heeft heel veel goed gedaan. En schoon water toevoer.
Daarmee zijn we eindelijk weggekomen van de eeuwen waarin de epidemien voorkwamen.
@waterisnat: In wat voor een prachtige, utopische wereld leef jij toch. Als je denkt dat fossiele brandstof vooral veel goeds heeft gebracht. Voor een groep mensen heeft het voor een aantal decennia heel veel voorspoed gebracht. Maar ten koste van wat, grote delen van de natuurlijk balans, denk CO2 concentratie en biodiversiteit, is onherstelbaar beschadigd. Op de lange termijn heeft het gezorgd voor een enorme groei van wereldeconomieën, consumptie en verwachtingspatronen die de wereld helemaal niet aankan, helemaal niet met de huidige hoeveelheid mensen. We zijn tegen onze grenzen aangelopen en plegen roofbouw op de enige aarde die we hebben.
Tot nu toe zijn de alternatieven die we hebben in de vorm van biobrandstoffen weinig beter. Elektrische auto’s zijn ook niet een houdbare optie gezien de enorme vraag naar mobiliteit van mensen tegenwoordig. Misschien als die ontwikkelingen niet waren tegen gehouden waren de elektrische auto’s in veel verdere staat van ontwikkeling en hadden we betere alternatieven.
@waterisnat: daar heb je kernenergie weer. Jammer dat het inmiddels zo’n 3x zo duur is als wind en zon, nu wind en zon in 20 jaar tijd radicaal goedkoper zijn geworden, en kernenergie alleen maar duurder. Maar goed: briljant stuk Jaapiyo, en dit is ook met verschillende technologie bedrijven in mijn sector (ja, wind en zon) gebeurd. Vergeefs, want nu onstuitbaar. Net als de EV.
@waterisnat: wow vergeleken met jou zijn wij toch allemaal onnozele prutsers. Als je zo uit de hoogte doet zullen de meesten je argumenten niet eens willen overdenken. Probeer eens wat minder hooghartig te doen als je niet alleen door jezelf maar ook door anderen serieus genomen wilt worden.
@waterisnat: Je bent niet de eerste die aan mijn kennis van de natuurkunde twijfelt. Die twijfel heeft jarenlang bestaan, en steeds opnieuw moest ik het tegendeel bewijzen middels tentamen op tentamen. De twijfelaars maakten de tentamens ook progressief moeilijker in de hoop mijn onkunde definitief aan te tonen. Uiteindelijk heb ik de twijfelaars weten te overtuigen, en heb ik een officieel document als bewijs daarvan gekregen waar in feite op staat: “jij begrijpt in ieder geval iets van natuurkunde”.

Goed, alle slechte grappen terzijde: je kunt nooit met droge ogen een beroep doen op een/de wetenschap en stellen dat “de wereld grosso modo beter af is met fossiel”. “De wereld” is namelijk meer dan een eigen stukje wereld waar je eigenbelang regeert. In “mijn stukje wereld” is fossiele brandstof en alles wat daarbij komt kijken fantastisch en zaligmakend, lang leve trackdays en driftdagen. Tegelijkertijd besef ik dat “de wereld” een stuk groter is dan dat en liegen de globale cijfers er niet om. Het kost de zogenaamde ontkenners van de groene leugen (sic) al de grootst mogelijke moeite om met selectief bij elkaar geharkte onderzoeken aan te tonen dat de mens geen invloed heeft op de temperatuurstijgingen die we nu wereldwijd zien, laat staan dat ze kunnen aantonen dat we het “grosso modo beter” hebben gemaakt, de laatste 150 jaar. Ja, ons leven is nu comfortabeler, luxer en langer dan het ooit geweest is, maar als dat binnen een paar generaties misschien catastrofaal uitpakt kun je dat toch moeilijk classificeren als “grosso modo beter”.

Dat gezegd hebbende geloof ik niet dat de huidige manier van beleid voeren in Nederland, door met een haast religieus fanatisme mensen van alles door de strot te duwen tegen hoge kosten “want CO2”, een verstandige is, maar het lijkt me evident dat het alvast geen kwaad kan om zaken zoals ons dagelijkse, toch al niet inspirerende forenzenverkeer, op een wat duurzamere manier in te richten. Of je nou met een EV of een drie- dan wel viercilinder leaseblik op de A2 in de file staat is toch om het even? Nou dan.
@waterisnat: ik word vaak weggezet als groene rakker op autoblog, omdat ik de auto niet vrijwaar van verantwoordelijkheid voor de milieubelasting. En in grote mate ben ik het met je eens, fossiele brandstoffen hebben ons veel gebracht. Maar ze hebben ook veel schade aangericht, en dat moeten we nu wel oplossen. Tegen elke prijs? Ja, want welke prijs dat ook is, we kunnen het zonder veel pijn betalen. Het omschakelen naar energiebronnen die niet uit te putten zijn, en geen CO2 van de bodem naar de atmosfeer verplaatsen is niet zo moeilijk of duur als men doet voorkomen. Ja, de rekening moet betaald worden. Maar in ruil daarvoor kunnen we de klimaatzorgen (waarschijnlijk) voorgoed vaarwel zeggen.
@waterisnat: klopt, fossiele brandstof heeft waanzinnig veel gebracht. Het paard ook. Hortsik!
Niks nieuws onder de zon. Oliebedrijven kopen al decennia patenten op en leggen ze daarna in de vriezer.
@fiero: En dan zijn er nog mensen die beweren dat een zo vrij mogelijke markt tot efficiëntie leidt..
@jelmer: ja, het patentensysteem is belachelijk. Het is bedoeld om een individu de kans te geven zijn of haar uitvinding op de markt te brengen, maar in plaats daarvan kunnen grote bedrijven die dat niet zien zitten je een afgrijselijke bak met geld geven zodat je haast niet anders kan dan verkopen…
Alleen was het ook (onder andere) die zelfde General Motors die vooraan stond met de introductie van nieuwe generatie elektrische productie auto, sterker nog ze waren tesla voor. Alleen is iedereen de Opel Ampéra al weer vergeten.
@robert110: omdat ze dat opgelegd was door de overheid. Nadat die ze gered had van het faillissement.
@lekbak: Tja, dat was ik dan weer even vergeten.
@robert110: oh ik zie nu dat je dat ook echt was vergeten.
@robert110: de enige reden waarom ze dat kreng overhaast op de markt pompten was om het consumentenvertrouwen terug te winnen nadat ze in de crisis failliet gingen en Obama ze belastinggeld moest lenen. “Kijk, we zijn nu echt anders!” Dat ben jij toch ook nog niet vergeten?
Als het inderdaad zo is dat GM zichzelf bewust in de voet heeft geschoten wat betreft de EV-ontwikkeling (en dat zou best eens waar kunnen zijn), dan heeft het zichzelf bepaald geen dienst bewezen. Het had een flinke voorsprong op dit gebied op kunnen bouwen, zonder daar echt pijn van te lijden. De kennis was immers al grotendeels in huis. Was het commercieel haalbaar geweest? Dat weet ik niet, maar kijk eens naar wat Toyota met de Prius heeft neergezet, zowel qua technologie als qua imago. Dat had een toch wat gedateerde moloch als GM nu prima kunnen gebruiken.
Leuk dat @jaapiyo moet toegeven dat klimaatgekkies gelijk hebben.
@pomoek: ik ben altijd fair and balanced dat weet je toch. In dit geval hebben ze een punt. Niet dat de EV awesome is, het is eigenlijk net als O.J.. Hij was weliswaar schuldig, maar dan was het nog steeds verkeerd om ‘m erin te luizen.
Je zou bijna denken dat GM een Frans bedrijf is. Waarom zelf innoveren en vooruit komen als je ook de boel stelselmatig kunt vertragen en platbranden zodat andere mensen niet op je vooruit kunnen lopen? Ik heb er serieus spijt van dat ik ooit een Opel Corsa heb geleased en er daardoor weer een paar flappen richting GM zijn gesluisd, wat een ***bedrijf.

(en dat baseer ik niet alleen op dit stukje maar op de vele vele vele andere voorbeelden die al voorbij zijn gekomen)
@gulli:
Lol, herkenbaar. Zelfs binnen Franse bedrijven is het motto waarom excelleren als je je collega’s ook naar beneden kunt trappen.

Geef een reactie:

Je moet ingelogd zijn om reacties te posten, registreren kan HIER (ook via Facebook).