Special: Maserati Quattroporte (M139)

De goedkoopste en meest praktische Ferrari ooit gebouwd.

Soms komt het voor dat muzikanten zichzelf opnieuw uit weten te vinden. Artiesten van weleer die een enorme stempel hebben gedrukt op het verleden, maar nog altijd mee doen. Sterker nog, dankzij het laatste materiaal laten ze zien dat ze nog steevast tot de Grote der Aarde gerekend kunnen worden. Denk aan de ‘American Recordings’-serie van Johnny Cash, de Gospel albums van Tom Jones en de Americana revival van Bob Dylan. Zo’n soort revival kan ook een automerk overkomen. In dit geval Maserati.

Van alle automerken die tegenwoordig in de prijslijsten staan is Maserati een van de meest illustere. Jazeker, Ferrari is weliswaar prestigieuzer, maar een stuk jonger. Ook is Ferrari vrij beperkt in zijn repertoire. 95% zijn racewagens of sportwagens. Maserati daarentegen is een merk van formule 1 auto’s, raceauto’s en bijzondere prototypes, maar ook van competente Gran Turismo’s en enorme reissedans. Omdat deze grote sedans vier deuren hadden, werd dat direct vertaald: Quattroporte. In het Italiaans klinkt alles mooier: formaggio, aglio, corruzione, adulterio en arretrati di pagamento. Alle Italiaanse woorden zijn overrijp voor kleffe maar effectieve poëzie. Je wilt er niet naar luisteren, maar als je het hoort val je toch in katzwijm. Je kent de symptomen.

De Quattroporte is al lange tijd een vaste waarde in de Maserati catalogus. De eerste generatie Maserati Quattroporte kwam al op de markt in 1963. De auto had een koetswerk gestyled door niemand minder dan Frua. Het design was elegant en ingetogen, zonder saai te zijn. Iets dat Italianen als geen ander beheersen. Qua motor werd er meteen met grof geschut geschoten: een dikke 4.1 V8 met 260 pk. In tegenstelling tot tegenwoordig was een handbak (van ZF) gewoon leverbaar, alhoewel de drietraps(!)-automaat van BorgWarner uitstekend bij het lome karakter van de auto paste. De eerste generatie Quattroporte is vrij zeldzaam. Er zijn er in zes jaar slechts 776 exemplaren van gebouwd.

Waarschijnlijk door het beperkte succes had Maserati niet meteen een opvolger klaar staan. Ook het tekort aan liquide middelen zal er aan hebben bijgedragen. Maserati bevond zich begin jaren ’70 in bijzonder zwaar weer. De economische crisis hakte er zwaar in en ook de oliecrisis hielp niet mee om Maserati’s aan de man te brengen. Citroen nam de boedel over en ontwikkelde een tweede generatie Quattroporte. Deze stond op het platform van de Citroen SM, inclusief diens motor. Jazeker, dit was een voorwielaangedreven Maserati! De motor was een 3.0 V6 van Maserati zelf (een afgeleide van het exemplaar dat ook in de SM te vinden is). De auto was absoluut geen succes. Het ontwerp van Gandini kon geen potten breken en ook vielen de prestaties nogal tegen. De V6 was niet heel krachtig voor de meer dan anderhalve ton wegende Maserati. In totaal werden er slechts 13 exemplaren van gebouwd. Pijnlijk. Deze auto zorgde ervoor dat Maserati (en Citroen) nog dichter richting de afgrond dreven.

Je zou denken dat een fabrikant na een schamel succesje en een dikke faal het erbij laat. Gelukkig zijn Italianen stronteigenwijs en deden ze dat niet. Maserati viel inmiddels onder regie van DeTomaso. Dit Italiaanse bedrijf van de Argentijn Alejandro DeTomaso moest zorgen dat het grandeur van de eerste generatie weer tot leven kwam. Dat lukte heel erg goed. Ten eerste door het tijdloze lijnenspel van Guigaro. De Quattroporte III was een grote auto, maar allerminst een lompe verschijning. Op technisch gebied ging alles terug naar het oude. Een grote V8 met achterwielaandrijving met de keuze voor een handbak of een automaat. In totaal zijn er 2.155 exemplaren van de Quattroporte III geproduceerd.

De grandeur en prestige van de Quattroporte III was niet terug te vinden bij de Quattroporte IV. Dit was een uiterst curieuze en serieuze auto. De Quattroporte IV is in technisch opzicht gebaseerd op de evolutie van de Biturbo’s. De lijnen van Gandini zijn waanzinnig subtiel, bijna steriel. Toch zijn er kleine details als de badges aan de zijkant, de schuine wielkasten achter en de in de bumpers verwerkte uitlaten die de auto een bijzonder voorkomen geven. Alleen de ware autoliefhebber kijkt om naar de Quattroporte IV. De rest heeft totaal geen idee dat dit iets heel bijzonders is, maar dat is het uiteraard wel. Qua aandrijving was er de keuze uit zes- en achtcilinder biturbo motoren met 285 tot 335 pk. In die tijd was dat flink wat vermogen voor een dergelijke sedan.

Het beperkte succes van de Quattroporte IV lag ook aan de segmentering. De auto moest prijstechnisch concurreren met een Jaguar XJR of Audi S8, maar was aanzienlijk kleiner en zelfs iets duurder. Om maar te zwijgen van het bedenkelijke imago betreft degelijkheid. Of dat terecht was of niet, het speelde de auto wel degelijk parten. Gelukkig wordt de bouwkwaliteit enorm verbeterd. In 1997 neemt Ferrari een belang in Maserati. Er zijn twee wapenfeiten. De 3200GT, een Gran Turismo avant la lettre, en de Quattroporte Evoluzione varianten van de Quattroporte IV. Deze waren aanzienlijk beter in elkaar geschroefd dan voorheen. Echt veel mocht het niet baten, maar er werden uiteindelijk 2.400 exemplaren verkocht van de Quattroporte IV. Daarmee is het tot dan toe de meest succesvolle iteratie van de Quattroporte. Stiekem vergeten we het derde wapenfeit, de tweedeurs Ghibli wordt ook verbeterd. Niet dat iemand hem koopt, trouwens, maar toch.

Ferrari besluit om een vijfde generatie Quattroporte te ontwikkelen. Maar daarvoor moet er wel gebroken worden met het verleden. Dat betekent dat eigenlijk niets van de oude overgenomen wordt van de nieuwe. Pininfarina krijgt de opdracht om een koetswerk te ontwerpen. Aan de ene kant is stlying erg belangrijk, maar de Quattroporte moet wel in staat zijn om mensen op de achterbank te vervoeren. Dit betekent dat de auto flink groter moet worden dan zijn voorganger. De wielbasis groeide maar liefst met 40 centimeter (naar 3,06m) terwijl de totale lengte toenam met ruim een halve meter (5,06 m). Ook in de breedte groeide de vijfde generatie behoorlijk: 85 millimeter breder (1,90 m). De groei in de hoogte viel relatief mee: krap 6 cm (totaal 1,44 m). Het enige wat gek genoeg niet meegroeide was de kofferruimte, deze slonk met 25 liter naar 450 liter totaal. Net genoeg om de Louis Vuittons kwijt te kunnen.

De Maserati Quattroporte was aanvankelijk maar leverbaar in één uitvoering. Deze was briljant en hopeloos tegelijk. De motor was een 4.2 liter F136 V8 van Ferrari origine. Het was dezelfde motor die te vinden was in de Maserati Coupé en Spyder. Het was een sportwagen in sedan verpakking. De motor was goed voor 400 pk bij 7.000 tpm en 450 Nm bi 4.500 tpm. Deze motor was gekoppeld aan een DuoSelect transmissie. Dit was een sequentiële automaat. Niet de fijnste in zijn soort.

Volgens Maserati was deze transmissie noodzakelijk. Een handbak aanbieden in een grote sedan is een no-go (niemand die het bestelt, dus waarom zou je het ontwikkelen). Maar een conventionele automaat is nogal zwaar, traag en kan de hoge toerentallen van de atmosferische motor niet aan. De transmissie van de DuoSelect kan op de achteras gemonteerd worden. Jazeker, de Quattroporte was een sedan met een transaxle! Niet alleen de gewichtsverdeling was in orde (47 voor 53 achter), maar ook de balans. Toch wel bijzonder in deze klasse. 0-100 km/u was in 5,2 seconden achter de rug en de topsnelheid bedroeg 275 km/u.

Twee jaar na de introductie van de Quattroporte V, wordt het gamma uitgebreid met twee nieuwe uitvoeringen. De eerste was de Sport GT. Deze variant moest het sportieve karakter van de Quattroporte benadrukken. De Sport GT kreeg 20” grote zevenspaaks-velgen met daarachter Brembo remmen. De SkyHook-wielophanging werd een tandje straffer afgesteld. Ook schakelde de DuoSelect bak nu nog heftiger. In het interieur was de Quattroporte Sport GT herkenbaar aan de afwerking in koolstofvezel en aluminium.

Aan de andere kant van het Quattroporte-spectrum was de Quattroporte Executive GT. Deze variant toonde juist aan dat de Quattroporte een uiterst luxe en ingetogen automobiel was. Denk aan een houten stuurwiel en afwerking in het interieur dat nu met nog meer Poltrona Frau leder is afgewerkt. De Executive GT was afgestemd op de persoon die geregeld op de achterbank zit. Denk aan 4-zone airco met bediening achter, een tafeltje in de voorstoelen en gordijntjes. Aan de buitenkant was de Quattroporte Executive GT herkenbaar aan de chromen details en gesmede, matglanzende 19”-velgen.

Een belangrijke update vond plaats aan het begin van 2007. Speciaal voor de hoogtoerige V8 had het Duitse ZF een automatische transmissie met koppelomvormer ontwikkeld. De zestrapsautomaat bevond zich logischerwijs niet meer op de achteras, maar direct achter de motor. Deze variant werd de ‘Automatica’ genoemd. Je kon de Automatica bestellen in combinatie met de reguliere Quattroporte, de Sport GT en Executive GT. De prestaties waren iets minder explosief. 0-100 duurde nu 5,6 seconden terwijl je nu maximaal 270 km/u kon rijden. Het karakter van de automaat paste wel beter bij de auto. Zeker bij normaal gebruik was de Automatica véél prettiger in de omgang. Aan de buitenkant is het verschil tussen een DuoSelect en Automatica niet te zien. In het interieur wel. De DuoSelect heet een klein schakelaartje om de auto voorwaarts dan wel achterwaarts te manoeuvreren. De automaat heeft een normale pook zoals je de ziet bij veel automaten.

Voor wie de Sport GT niet sportief genoeg was, kwam enkele maanden later de Quattroporte Sport GT S. Bij deze variant had Maserati het SkyHook systeem overboord gekieperd ten faveure van een vaste setup van de demperspseciliasten van Bilstein. De remmen werden nog groter, de auto kwam iets lager op zijn poten te staan (1 cm) en de achterbanden werden breder. De Sport GT S was te herkennen aan de donkerchromen details als velgen en uitlaten. De Sport GT S was er gek genoeg alleen als Automatica, juist bij deze variant zou de DuoSelect bak juist wel tot zijn recht komen. De Automatica bak en DuoSelect waren in 2007 naast elkaar leverbaar. Bijna iedereen koos voor de ZF-automaat.

Ook enkel leverbaar als automaat was de Quattroporte Collezione Cento. Van deze uitvoering zijn er slechts honderd gemaakt. Allemaal waren ze gebroken wit. Een aparte kleur die het midden houdt tussen Championship White van Honda en het taxi-wit van Duitse Taxi’s. Naast een actiemodelletje was het ook een showcase om te laten zien wat je allemaal kon doen met een Quattroporte. Met name in het interieur werd alles aangepakt. De aankleding, afwerking en het aantal gadgets was ongekend.

In 2008 ontvangt de Maserati Quattroporte een vrij grondige facelift. Pininfarina krijgt wederom de opdracht en vervult deze met verve. Ondanks dat aan het basisontwerp weinig wijzigt, ziet de Quattroporte er aanzienlijk moderner uit. De bumpers zijn strakker, er zijn nieuwe kleuren + velgen leverbaar en de lampen waren licht gewijzigd. Mocht je ze niet uit elkaar kunnen houden dan is een blik op de grille werpen afdoende: de oude heeft horizontale spijlen terwijl de nieuwe verticale spijlen in de grille heeft.

Op technisch gebied wijzigt er een stuk meer. Het is nu niet meer mogelijk om de DuoSelect-transmissie te selecteren; de Automatica is de enige mogelijkheid. De Quattroporte zal nu verkrijgbaar zijn in meer veer verschillende smaakjes die wat duidelijker van elkaar verschillen. Aan de basis staat de gewone Quattroporte Automatica. Het onderstel van deze uitvoering is herzien en juist wat soepeler gemaakt. In combinatie met de 18” wielen en banden met een hogere wang is dit de meest comfortabele Quattroporte. De V8 levert onverminderd 400 pk, maar met 460 Nm wel 9 Newtonmeters meer koppel. Voor de prestaties maakt het geen verschil. De gewone Quattroporte 4.2 Automatica is er in een standaarduitvoering en de luxere Executive GT.

Er komt ook een sterkere variant bij, de Quattroporte S. Het grootste verschil is het slagvolume. De V8 is nu 4.7 liter groot. Je zou denken dat het vermogen, het koppel en de prestaties nu op een veel hoger plan staan, maar niets is minder waar. Het vermogen bedraagt nu 430 pk (nog steeds bij 7.000 tpm) en het maximum draaimoment 490 Nm (bij 4.750 tpm). Dat zijn bescheiden verbeteringen. Deze vertellen echter niet het gehele verhaal. De Quattroporte S is veel prettiger in de omgang. De motor pakt lekkerder op in de lage toeren en voelt veel vlotter dan de harde cijfers doen suggereren. Ook de Quattroporte S is er in een ‘standaard’-variant en een luxe Executive GT.

De heilige graal voor velen is de Quattroporte Sport GT S. Deze is gebaseerd op de Quattroporte S, maar alles is net even een tandje sportiever afgesteld. De harde cijfers doen niet vermoeden dat dit een serieus intrigerende en boeiende sportsedan is. Qua prestaties is het niet heel erg bijzonder. Een Audi S4 uit dezelfde periode houd je niet bij. De motor levert nu 440 pk (jazeker, immer bij 7.000 tpm) en het koppel is nog altijd 490 Nm. De 0-100 km/u sprint is iets sneller voorbij (in 5,1 seconden) en je kan op de Autobahn doorstampen tot 285 km/u.

De Maserati Quattroporte V blijft tot 2013 in productie. De M139 is populairder dan alle voorgaande Quattroportes bij elkaar. Dat is op zich een knappe prestatie. In 9 jaar tijd worden er meer dan 25.000 exemplaren van gebouwd. Ongeveer 10.000 exemplaren hebben de DuoSelect transmissie, de rest de reguliere automaat. In 2013 staat ook de opvolger (M156, afbeelding onder, rijtest hier) klaar om het stokje over te nemen. Ondanks het feit dat de auto op veel meetbare elementen een meetbaar betere auto is, lijkt deze variant toch iets te hebben dat de M139 ten overvloed had. Bakken en bakken met karakter.

De M139 was zeker niet de beste auto in zijn klasse. Sterker nog, puur op cijfers was het de minste aanbieding in zijn klasse. Maar dat maakte totaal niet uit. De Quattroporte scoorde op een paar punten dermate hoog dat de andere punten overbodig waren. Het uiterlijk is daar één van. Het geluid misschien nog wel meer. Elke Maserati Quattroporte klonk namelijk geweldig. Zowel op hoge als lage toeren was het auditieve genot onmiskenbaar van invloed. Je kan niet anders onder de indruk zijn van de volle klanken die de V8 de wereld in hielp, vergezeld door vele grammetjes CO2.

De Quattroporte had ook een randje. Je merkte dat het een auto was die werd gebouwd door fabrikanten die normaliter bezig zijn met het in elkaar zetten van GT’s, sportwagens en racewagens. Een Mercedes S63 AMG is sneller en ongetwijfeld beter. Maar het is een iets snellere variant van een heel verstandige, nuchtere auto. De Maserati Quattroporte is een sportwagen met vier deuren en manieren. Maar als je een bergpas neemt op weg naar een redelijk casino aan de Cote d’Azur, dan kent de Quattroporte geen gelijke. Het gewillige insturen, de fabelachtige balans en het vermogen maken het dan tot een sportwagen waar toevallig 4 personen in passen. De klanken die weerkaatsen tegen de bergwanden bevestigen waarom dit een van de coolste auto’s te wereld is. Cijfers zijn nietszeggend, het gevoel bepaalt de grootte van je glimlach. En in een Quattroporte staat deze permanent op je gezicht.