Was de Golf GTI wel de eerste Hot Hatch?

Het feit dat we de vraag zo stellen in de titel, betekent dat het niet zo is. De waarheid ligt, zoals altijd, in het midden. Hoe precies, dat leggen wij hier uit.

De drie letters G, T en I zijn enorm belangrijk voor Volkswagen. Kijk naar het lettertype, dat geheel ongewijzigd is gebleven ten opzichte sinds het jaar '76. Met retro-stijlelementen als de ruitjesbekleding, de golfbal als pookknop en de rode bies om de grille wil Volkswagen graag de link met het verleden bewaren en benadrukken dat het ooit een initiator was als het gaat om hete hatchbacks.

We zeggen bewust 'een', want ondanks dat het merk uit Duitsland enorm veel succes heeft gehad met de Golf GTI, wil het niet zeggen dat ze ook daadwerkelijk de eerste waren. Het recept van een Hot Hatch is heel erg simpel, doch doeltreffend. In basis neem je een reguliere hatchback. Hierin wordt een bovengemiddeld krachtige motor gelepeld. Vervolgens wordt de hardware – denk hierbij aan remmen, veren, demping, wielen, etc – aangepast. Enkele verfraaiingen aan het interieur en het exterieur zijn eveneens gewenst. Het resulterende totaalplaatje is een auto waarmee je elke dag boodschappen kunt doen en naar je werk kunt rijden, maar waar je ook nog eens een lekker potje mee kunt sturen.

Voordat we aanvangen moeten we drie auto's benoemen die in technische zin geen hatchbacks zijn, maar wel degelijk de titel 'hot' verdienen. In de jaren '60 en '70 was de hatchback namelijk niet de standaard onder de auto's. Zo waren er destijdsd bijvoorbeeld nog heel veel twee- en vierdeurs sedans, zelfs in de betaalbare klasse. In technisch opzicht zijn de volgende auto's dus absoluut geen hot hatches, maar samen legden zij wel de basis voor het succes waar de andere merken daarna op konden voortborduren.

1961: Austin Mini Cooper (ADO15)

Het is moeilijk om voor te stellen welke impact de Mini Cooper S had in de jaren '60. De enige auto die een dergelijke impact heeft achtergelaten, was de Ford Mustang aan de andere kant van De Grote Plas. Niet elke Mini was een Cooper, overigens. Net zoals niet iedere Mustang een Shelby was. Sterker nog, het gros van alle Mini's bestond uit reguliere Austins en Morissen. De Mini was niet alleen een briljante kleine auto en een waar designicoon, maar dankzij zijn dimensies en lage gewicht ook een uitstekende basis voor snelle varianten. In 1961 was het John Cooper die een standaard Mini opvoerde van 34 naar 55 pk en de auto sportieve accenten meegaf. Waarom is de Mini Cooper dan niet de eerste Hot Hatch? Simpel, het is geen hatchback, de achterklep opent naar beneden en geeft alleen toegang tot het bagagecompartiment, niet het interieur. Volgende.

1963: Lotus Cortina

Een van de zwaardere Lotussen van zijn tijd was de Lotus Cortina. Je kan 'm een beetje zien als de voorganger van de Lotus Carlton. De basis van de auto was een gewone huis-, tuin- en keuken-Cortina. De motor was een 1.6 dubbelnokker, destijds vrij bijzonder. Het was sowieso een lekker motortje, mede dankzij Keith Duckworth (de tweede helft van Cosworth). De auto was een absolute sensatie onder coureurs, aspirant coureurs en huisvaders. Dankzij Lotus was het niet alleen een snelle auto in een rechte lijn, ook de wegligging was uit de kunst.

1964: Renault 8 Gordini

Deze auto heeft natuurlijk niets met een Hot Hatch te maken. De Renault 8 was een Frans sedannetje voor elk gezin. De 8 Gordini was de rappe variant. Aanvankelijk was deze alleen leverbaar in het blauw en had hij kenmerkende witte strepen. De motor werd onder handen genomen, waardoor het vermogen steeg van 55 naar 95 pk. In 1966 steeg het vermogen nogmaals naar 110 pk. De Renault 8 Gordini werd niet alleen geroemd om zijn snelheid, maar ook om de wegligging. De auto werd vrij snel een cultheld onder de Fransen.

1971: BMW 2002 tii Touring (E6)

Jarenlang was BMW geen merk van turbo's, toch was het het eerste merk dat een turbomotor leverde in een straatauto. Hetzelfde geldt in zekere zin voor Hot Hatches. BMW bracht lang geen échte Hot Hatchback op de markt, maar was tegelijkertijd wel de eerste. Hoe dan? Wel, door de 02-serie Touring te combineren met de 2002 tii uitvoering. Dat wil zeggen een potente 2.0 liter met maar liefst 130 pk. Daardoor was een topsnelheid van 185 km/u mogelijk. Tegenwoordig is een Touring bij BMW een stationwagon, maar destijds was het een soort driedeurs combi-coupe, ofwel een hatchback. De 2002 tii Touring was leverbaar van 1971 tot 1974.

1971: Autobianchi A112 Abarth

Autobianchi was een merk dat ontstond door een samenwerking tussen een fietsenfabrikant (Bianchi), een bandenfabrikant (Pirelli) en een autofabrikant (Fiat). Het idee was om van Autobianchi een innovatief merk te maken, gespecialiseerd in kleine auto's. De A112 hatchback was een van de eerste voorwielaangedreven kleine hatchbacks na de Austin Mini. De snelste variant was de A112 Abarth. De eenliter motor was goed voor 70 pk. Dat is niet bijster veel vermogen voor een hot hatch, alhoewel het lage gewicht van een 700 kilogram veel goedmaakte.

1973: Simca 1100 Ti

Bij de BMW 2002 tii Touring kun je voor die tijd nog beweren dat het inderdaad een Hot Hatch was. Hij was snel en het was technisch gezien een hatchback, maar de auto opereerde een segmentje of twee hoger en had toevallig die derde deur wel zoals de Mini hem toevallig niet had. Bij de latere Simca 1100TI, daarentegen, was het wel duidelijk dat dit een hatchback was in de ware zin van het woord. Dankzij de flink opgepepte motor was de auto ook redelijk 'hot'. De viercilinder was opgevoerd van 50 naar 85 pk, waardoor een topsnelheid van 160 km/u tot de mogelijkheden behoorde. Misschien wel belangrijker was de aankleding met mistlampen, spoilers, leuke wielen en sportief interieur.

1973: Volkswagen Kever GSR (Typ 1)

Ook bij de originele Kever was er vraag naar sportieve modellen. Bijna iedereen had destijds een Kever, dus waren er ook een paar sportievelingen die een snellere en sterkere Kever wilden. De naam van de Kever klinkt heldhaftig: GSR, wat een afkorting is voor Gelb Schwarzer Renner. De GSR lag wat lager en was voorzien van grote lichtmetalen wielen. Helaas veranderde Volkswagen niet zo veel aan de motor: die bleef gelijk. Hoewel hij met 50 pk niet bijzonder zwak was voor zijn tijd, mocht hij zeker niet sportief genoemd worden. Er werden in totaal 3.500 exemplaren van gebouwd. Overigens is het natuurlijk ook geen hatchback: de Kever heeft immers geen derde deur.

1976: Renault 5 Alpine

Tot op heden is Renault altijd hofleverancier geweest als het gaat om hete hatchbacks en ook in de jaren '70 stelden de Fransen absoluut niet teleur. We herinneren ons natuurlijk vooral de 5 Turbo met middenmotor, maar de Renault 5 Alpine was er een stuk eerder, in 1976 om precies te zijn. De Renault 5 Alpine had een 1.4 motor met bijna 100 pk, waardoor 'ie in minder dan 10 seconden naar de 100 kon sprinten. Het rode interieur is nog steeds gaaf, net zoals de stickers en die wielen.

1976: Volkswagen Golf GTi (Typ 17)

Twee maanden nadat de Renault 5 Alpine op de markt komt, lanceert Volkswagen dan ein-de-lijk zijn Golf GTI. Het idee van een Sport-Golf wordt uitgewerkt tot Golf GTi. De motor uit een Audi 80 GTE, een straffer chassis, sportstoelen en ook die rode bies in de grille. De eerste Golf GTI had 110 pk te verdelen over de voorwielen, minder dan de helft van de huidige Golf GTI. Volkswagen heeft de naam GTI inmiddels bijna uit weten te bouwen tot een merknaam. Op dit moment kun je de Up GTI, Polo GTI en Golf GTI bij de dealer aanschaffen. Daarmee is Volkswagen een van de meest succesvolle merken geweest met dit concept. Het merk was alleen niet het eerste.